Deze studie is een samenwerking tussen perspective.brussels en hub.brussels in het kader van het Overzicht van de handel. Beide organisaties buigen zich over de analyse van de toegekende stedenbouwkundige vergunningen om twee doelstellingen te verwezenlijken: de recente evolutie van het handelsweefsel van het Gewest evalueren en het debat over gewestelijke ontwikkeling objectiveren. De studie is opgezet naar analogie met de studie die het geheel van stedelijke functies in het Gewest in kaart heeft gebracht, uitgevoerd door perspective.brussels.
Een groei die talrijke bewegingen verbergt
In 2019 werden 645 stedenbouwkundige vergunningen voor commerciële of hotelfuncties afgeleverd. In totaal stijgt het aanbod aan kleinhandelszaken (+ 11.000 m²) en accommodaties (+ 10.000 m²) in het Gewest. Die nettocijfers verhullen echter een complexe situatie: terwijl sommige vloeroppervlakte verdwijnt, wordt er andere gecreëerd, wat neerkomt op bijna 100.000 m² aan gewijzigde oppervlakte. De detailhandel spant hierbij de kroon, met meer dan 86.000 m² aan gewijzigde oppervlakte. We kunnen hier dan ook eerder spreken van een reorganisatie dan van een zuivere uitbreiding.
Grote projecten (meer dan 1.000 m² gewijzigd) zijn grotendeels verantwoordelijk voor de wijzigingen. Hoewel ze vrij beperkt zijn (25 voor beide functies), zijn die projecten samen goed voor meer dan de helft van de oppervlakteveranderingen (54.000 m² gewijzigd). Omgekeerd heeft het merendeel van de vergunningen voor kleine wijzigingen geen grote invloed op het gebouwenbestand. Zo hebben 176 vergunningen betrekking op een wijziging van minder dan 50 m². Samen zijn ze goed voor een totale wijziging van 4.000 m².
Wanneer we het type aanvrager bekijken, stellen we vast dat het aantal verstrekte vergunningen gelijkmatig verdeeld is over natuurlijke personen en bedrijven. Wijzigingen zijn echter vooral voor rekening van de tweede groep, verantwoordelijk voor bijna 80.000 m² aan wijzigingen.
Uit de analyse van de soorten wijzigingen blijkt dat bestemmingswijzigingen de meeste bewegingen genereren binnen de commerciële en hotelfuncties (65.000 m²). Wanneer beide functies hun grondinname uitbreiden, komt dat vaak ten goede aan het ombouwen van pakhuizen en werkplaatsen. Omgekeerd is het zo dat wanneer deze gebieden afnemen, dit voornamelijk ten goede komt aan de huisvesting.
Een ontwikkeling buiten de traditionele handelsruimten
Uit de analyse van de geografische spreiding van de vergunningen blijkt dat de commerciële functie binnen de Vijfhoek vrij stabiel blijft na de voltooiing van de vergunde projecten. De eerste kroon vertoont daarentegen een beperkte groei van de commerciële vloeroppervlakte (+ 2.000 m²), terwijl de tweede ring het grootste deel van de nettoveranderingen voor zijn rekening neemt (+ 8.000 m²).
Hoewel het gewestelijk beleid via het GBP en de linten voor handelskernen getracht heeft om de commerciële activiteiten in de belangrijkste handelsruimten te behouden, blijkt uit de cijfers van 2019 dat de nieuwe handelsoppervlakten zich steeds meer ontwikkelen buiten die traditionele ruimtes, vaak in de randgemeenten. Dit roept de vraag op of de planningsinstrumenten uit de jaren 1990 nog wel aansluiten bij de realiteit van de huidige handel.
Enerzijds vertonen de linten voor handelskernen een negatieve balans met 8.000 m² aan verdwenen handelsoppervlakte. Anderzijds is er een toename van de handelsoppervlakte in gebieden die geschikt zijn voor de vestiging van grote speciaalzaken, namelijk de stedelijke industriegebieden in de Brusselse rand (+ 6.000 m²) en de sterk gemengde gebieden en de gebieden van gewestelijk belang (+ 4.000 m²). Deze ontwikkelingen zijn vaak grootschalige projecten met handelszaken buiten de commerciële kernen, die op termijn kunnen uitgroeien tot volwaardige nieuwe economische knooppunten en nadelig kunnen zijn voor het bestaande handelsweefsel.
