In samenwerking met perspective.brussels en de Université Libre de Bruxelles is deze studie van hub.brussels uit 2019 gebaseerd op een enquête onder 5500 huishoudens en biedt ze een analyse van hun ruimtelijke aankooppraktijken. De studie richt zich uitsluitend op de Brusselse bevolking en houdt geen rekening met klanten die uit de rest van België komen, noch met toeristen.
Meer dan vijf miljard uitgegeven in de detailhandel
Hoewel dit varieert naargelang het sociaaleconomische profiel geeft een Brussels gezin jaarlijks gemiddeld 9200 euro uit in de handel. Op basis van schattingen kunnen we stellen dat de 542.000 Brusselse gezinnen ieder jaar ongeveer 5,5 miljard euro uitgeven in kleinhandelszaken.
Bijna drie miljard euro wordt uitgegeven aan courante consumptiegoederen (voedingsmiddelen, onderhoudsproducten en geneesmiddelen). De rest is verdeeld tussen lichte semicourante goederen (kleding, boeken, films, sportartikelen …) en zware semicourante goederen (doe-het-zelfartikelen, huishoudtoestellen, meubels …).
Nabijheid voor courante aankopen en enkele bestemmingen voor lichte semicourante aankopen
Om hun boodschappen voor basisbehoeften te doen geven de Brusselse huishoudens de voorkeur aan plaatsen in de buurt en korte afstanden, met name wegens de goede ruimtelijke dekking van een aanbod met betrekking tot deze aankopen Voor de courante aankopen leidt dit tot een verdeling van de uitgaven van de Brusselaars over een groot aantal handelskernen maar ook in meer afgelegen gemeenten (meer dan 30% van de Brusselse uitgaven wordt gedaan buiten handelskernen, wat zes keer meer is dan voor de andere aankopen). De supermarkten blijven de favoriete plek voor de courante aankopen van de Brusselse bevolking: zo worden ze door meer dan 95% van de respondenten genoemd als plaats waar zij hun grote boodschappen doen.
Voor lichte semicourante aankopen zijn de gedragingen van de Brusselaars veeleer gekoppeld aan plaatsen met veel mogelijkheden in dit soort aanbod. Het is dan ook logisch dat het stadscentrum – alleen al goed voor meer dan een kwart van de uitgaven van het grondgebied – op kop staat bij de bestemmingen voor dit soort aankopen. e rest is op enkele plaatsen geconcentreerd, voornamelijk de Bovenstad en de commerciële centra Woluwe Shopping Center en Westland Shopping. Samen vertegenwoordigen deze bestemmingen meer dan 50% van de jaarlijkse uitgaven van de Brusselse huishoudens in dit soort aankopen.
Enkel een vlucht van de koopkracht voor zware semicourante aankopen?
Binnen het gewestelijk grondgebied concentreren de uitgaven voor zware semicourante aankopen zich op de plaatsen met de grote ketens. Toch zijn die plaatsen meer verspreid dan die voor de lichte semicourante aankopen, wat voor een grotere verspreiding van de uitgaven over het grondgebied zorgt. De belangrijkste bestemming van aankoop is de commerciële zone waar de enige Ikea van het Gewest is gevestigd en die goed is voor meer dan 10% van de uitgaven van de Brusselaars. De andere plaatsen die het meest door Brusselaars worden bezocht, zijn Brussel-Centrum, Basilix Shopping Center, Woluwe Shopping Center en de zone Oudergem Shopping.
Aan de andere kant wordt voor deze categorie van aankopen meer dan 25% van de jaarlijkse uitgaven buiten Brussel gedaan, meer bepaald in enkele commerciële ruimten aan de rand van het Gewest (Zaventem, Drogenbos en Sint-Pieters-Leeuw).
Als we het ruimere plaatje bekijken heeft de vlucht van de koopkracht betrekking op 13% van de totale jaarlijkse uitgaven van de Brusselse gezinnen. Meer dan de helft van de aankopen buiten Brussel gebeuren in handelszaken in Vlaams-Brabant, meer bepaald in ruimten waar hoofdzakelijk geïntegreerde winkels gevestigd zijn (Ikea Zaventem, commerciële zone van Drogenbos …). Deze vlucht treft voornamelijk de Brusselse wijken die dicht bij de gewestelijke grens liggen, wat bewijst dat het nabijheidseffect een grote rol speelt in het koopgedrag.
Na de Brusselse rand profiteren vooral de niet-fysieke winkels van de vlucht van de koopkracht. De grootste uitgavenpost wordt hier vertegenwoordigd door de online aankopen, samen goed voor een marktaandeel van meer dan 2% voor alle aankopen samen.
Een aantrekkelijk stadscentrum omringd door goed scorende kernen
De langere afstanden voor semicourante aankopen dan voor courante aankopen is deels te verklaren door de ligging van de winkelketens die de perceptie domineren die de Brusselaars van het commerciële landschap hebben. Voor de semicourante aankopen hebben ze een sterke invloed op de ruimtelijke gedragingen van de huishoudens en zorgen ze voor goed presterende commerciële ruimten gelegen in de tweede kroon (Woluwe Shopping Center, Oudergem Shopping, Basilix Shopping Center …) en voor goede scores bij enkele grote traditionele ruimten (Brussel-Centrum en Bovenstad, of Spiegel, Ukkel-Centrum, Bascule …). Hieruit blijkt dat het Brussels Hoofdstedelijk Geweest een polycentrische commerciële ruimte is. Aangezien de meeste uitgaven worden gedaan voor courante aankopen, waarvoor de Brusselse gezinnen de voorkeur geven aan plaatsen in de buurt, zijn er veel plaatsen van aankoop die hoge volumes van uitgaven ontvangen. Ondanks hun beperkte omvang zijn een aantal kleine kernen erg aantrekkelijk (Sint-Alix, Altitude 100, …), een bewijs dat het aanbod aan voeding en het lokale aanbod een essentieel element vormt voor de handhaving van de commerciële ruimten, en meer specifiek van de traditionele commerciële ruimten.
